حجت‌الاسلام و المسلمین یعقوبعلی اسدی، مدیر مؤسسه امام حسن عسکری (ع) شهرستان آمل، در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه در ساری، با اشاره به نامگذاری چهاردهم آبان‌ماه به نام «روز فرهنگ عمومی» اظهار داشت: یکی از اساسی‌ترین مباحثی که در تعالیم نورانی اسلام بر آن تأکید ویژه شده، مقوله کار، تلاش خالصانه و دوری جدی از هرگونه بطالت و تن‌پروری است.
حبس آموزه‌های کارآمد اسلام در قفسه کتابخانه‌ها
کارشناس دینی خاطرنشان کرد: در منظومه معرفتی قرآن و عترت، کار تنها ابزاری برای تأمین معیشت نیست، بلکه بستری اساسی برای شکوفایی استعدادهای درونی و والاترین شیوه تربیت روحی و اخلاقی انسان به شمار می‌رود. شهید مطهری (ره) در کتاب ارزشمند «تعلیم و تربیت در اسلام»، اشتغال به کار سازنده را از مؤثرترین مسیرهای تکامل انسان برمی‌شمارند و به کلام درخشان نبوی استناد می‌کنند که فرمودند: «النفس ان لم تشغله شغلک»؛ یعنی اگر نفس انسانی را به کاری مفید و شایسته وادار نسازی، تو را به خود و کشش‌های باطل سرگرم خواهد کرد.
استاد مدرسه علمیه شهرستان آمل ابراز داشت: متأسفانه با وجود چنین گنجینه‌های غنی معرفتی، بخش عمده‌ای از آموزه‌های کاربردی ما در طاقچه‌ها و کتابخانه‌ها محبوس مانده و در ساحت عملی و نظام برنامه‌ریزی کشور کمتر بازتاب داشته است. قرآن کریم با تندی از سخن‌سرایی بی‌عمل نهی کرده و در آیات ۳۹ تا ۴۱ سوره مبارکه نجم با صراحت یادآور می‌شود که برای انسان بهره‌ای جز سعی و کوشش او نیست و نتیجه این مجاهدت به‌زودی آشکار و پاداش داده خواهد شد. «وَأَنْ لَیْسَ لِلْإِنْسَانِ إِلَّا مَا سَعَیٰ ** وَأَنَّ سَعْیَهُ سَوْفَ یُرَیٰ ** ثُمَّ یُجْزَاهُ الْجَزَاءَ الْأَوْفَیٰ»
وی افزود: در آیات دیگر نیز تأکید شده که هرکس چه مرد و چه زن عمل صالح انجام دهد، حیاتی پاکیزه و پاداشی نیکو خواهد یافت؛ چراکه انسان همواره در گرو تلاش و مسئولیت اقدامات خویش قرار دارد. « وَمَنْ أَرَادَ الْآخِرَةَ وَسَعَیٰ لَهَا سَعْیَهَا وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَأُولَٰئِکَ کَانَ سَعْیُهُمْ مَشْکُورًا» (اسراء: 19)، « کُلُّ نَفْسٍ بِمَا کَسَبَتْ رَهِینَةٌ» (مدثر: 38)، « مَنْ عَمِلَ صَالِحًا مِنْ ذَکَرٍ أَوْ أُنْثَیٰ وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْیِیَنَّهُ حَیَاةً طَیِّبَةً ۖ وَلَنَجْزِیَنَّهُمْ أَجْرَهُمْ بِأَحْسَنِ مَا کَانُوا یَعْمَلُونَ» (نحل: 97)
مرزبندی دقیق فرهنگ کار مثبت در برابر رخوت سازمانی
مبلّغ شهرستان آمل با تشریح پیامدهای عینی نگرش‌ها در محیط اداری و صنعتی عنوان کرد: مجموعه ارزش‌ها و باورهای حاکم بر پرسنل، سرنوشت بهره‌وری یک سازمان را مشخص می‌سازد؛ از این رو می‌توان آثار فرهنگ کاری را در دو وضعیت کاملاً متضاد «قوی و مثبت» یا «ضعیف و شکننده» مشاهده کرد.
پژوهشگر حوزوی در تبیین تفاوت‌های بنیادین این دو رویکرد یادآور شد: در سامانه‌ای که فرهنگ کار مثبت، حاکم است، شاخصه‌هایی چون شور و انگیزه وافر، دقت کم‌نظیر در فرآیندها، صیانت از تجهیزات و ماشین‌آلات، هم‌دلی و کار گروهی، استقبال از دگرگونی‌های سازنده و قناعت به حق و قانون جلوه‌گر می‌شود؛ چنین فضایی از فرسودگی روانی و استرس‌های مخرب تهی بوده و سلامت همه‌جانبه پرسنل را تضمین می‌کند.
مدرس علوم دینی با هشدار نسبت به حاکمیت رخوت و فرهنگ کاری منفی خاطرنشان کرد: در نقطه مقابل، فرهنگ کاری ضعیف زمینه‌ساز پدیده‌های شومی چون کارگریزی، کاهش شدید کیفیت تولیدات، فردگرایی کور، خصومت‌های سازمانی، مقاومت غیرمنطقی در برابر تحولات و تمایل نامشروع به دریافت امتیازاتی فراتر از شایستگی می‌شود. چنین وضعیتی علاوه بر سقوط ایمنی فیزیکی، ناراحتی‌های گوارشی، استرس‌های حاد و پیری زودرس را به همراه می‌آورد. وی تأکید کرد: بر اساس اصول مسلم جامعه‌شناسی و روان‌شناسی کار، تزریق قوانین خشک و بی‌روح هرگز معجزه نمی‌آفریند؛ بلکه ماشین و ابزار زمانی بازدهی واقعی خواهند داشت که با تفکر پویا، خلاقیت و فرهنگ غنی کار پیوند بخورند.
هشت ضلع طلایی در ارتقای بهره‌وری و وجدان عمومی
حجت‌الاسلام والمسلمین اسدی با طرح این پرسش که چه عواملی شخصیت کاری یک جامعه را پایه‌ریزی می‌کنند، بیان داشت: ساختار فرهنگ کار معلول نظام‌های شخصیتی، مدیریتی و شرایط کلان اجتماعی است و می‌توان آن را در هشت مؤلفه کلیدی خلاصه کرد که نخستینِ آن، درک «ارزش‌های درونی و بیرونی کار» است؛ یعنی نیروی انسانی هم کار را ماهیتاً امری شریف و انسان‌ساز بداند و هم دستیابی به منزلت، ثروت مشروع و احترام اجتماعی را در گرو آن ببیند.
مدیر مؤسسه امام حسن عسکری (ع) آمل دومین عامل را «تصویر ذهنی نیروی کار از استعدادهای خویش» برشمرد و متذکر شد: میزان باور پرسنل به تجارب و شایستگی‌های خود، مستقیماً حجم خروجی کار را معین می‌کند؛ به ویژه هنگامی که این پنداشت با مهارت‌های جدید هم‌افزا شود.
وی سومین شاخص را «احساس مفید و مؤثر بودن در سازمان» خواند و افزود: وقتی ساختار اداری به خدمات نیروهایش بازخورد مثبت داده و به وجود آنان افتخار کند، راندمان با صرف انرژی فکری و بدنی جهش می‌یابد.
استاد مدارس علمیه شهرستان آمل، «عدالت سازمانی» را زیربنایی‌ترین اصل دانست و تأکید کرد: اگر کارکنان احساس کنند درآمدها، امکانات، ارتقاها و اطلاعات به شکلی منصفانه و به دور از هرگونه تبعیض توزیع می‌شود، تعهدشان صدچندان خواهد شد؛ چراکه احساس تحقق عدالت، محرک اصلی رفتار سازمانی است.
وی عوامل پنجم تا هشتم را شامل «وضوح نقش‌ها و شفافیت روش‌ها»، «تغییرپذیری و گریز از جمود»، «نظام فرهنگی حاکم بر جامعه» و «برخورداری از وجدان کاری عمیق» عنوان کرد و گفت: حتی قوی‌ترین نیروها چنانچه با ابهام وظایف یا سرسختی در برابر روش‌های نوین مواجه شوند، دچار رخوت و افول بهره‌وری خواهند شد.
اصلاح نظام اداری؛ ضامن تحقق کیفیت زندگی کاری
کارشناس مسائل فرهنگی با واکاوی پدیده‌های نوظهور در روابط شغلی ابراز داشت: در دنیای معاصر، کارکردن در کنار تمام فوایدش، اگر بدون مدیریت اصولی باشد، دشواری‌های روانی و عوارض بالایی برای برخی افراد تحمیل می‌کند؛ تا جایی که عده‌ای از کار فاصله می‌گیرند یا از سر ناچاری تن به حداقل‌ها می‌دهند. با این وجود، همین که مردم جامعه ما هنگام بیکاری دچار غم و سرشکستگی می‌شوند، نشان می‌دهد که جوهره اخلاق کار در عمق جان این ملت نهادینه است و از بیکاری رنج می‌برند.
حجت‌الاسلام والمسلمین اسدی با اشاره به ضرورت تحقق مفهومی تحت عنوان «کیفیت زندگی کاری» تأکید کرد: مقصود از کیفیت زندگی کاری، درک و قضاوت ذهنی نیروی انسانی از میزان سلامت، امنیت و مطلوبیت روانی و محیطی محل کار است. مدیران بخش‌های دولتی و خصوصی اگر به دنبال تحول در فرهنگ کار هستند، باید مؤلفه‌های هفت‌گانه این شاخص را در اولویت قرار دهند.
وی در تشریح این الزامات اظهار داشت: پرداخت حقوق متناسب، عادلانه و مکفی در برابر خدمات مطلوب، ایجاد محیط‌های شغلی ایمن و فاقد ریسک، بسترسازی برای آموزش و کاربست مهارت‌های نوین، تقویت انسجام و پیوندهای همدلانه اجتماعی میان همکاران، پاسداری قاطع از شأن و حقوق فردی کارکنان، برقراری تعادل منطقی میان زمان کار مفید و فرصت استراحت، و در نهایت تعمیق احساس تعلق سازمانی، تنها راهگذر عملیاتی برای خروج از چالش‌های شغلی و رسیدن به اقتصادی باثبات، پویا و متکی به فرهنگ کار اسلامی است.
نظر شما